To zaravina.gr χρησιμοποιεί cookies για βελτιστοποίηση της εμπειρίας του χρήστη. Με τη χρήση αυτής της ιστοσελίδας αποδέχεστε τη χρήση των cookies.

Αδελφότητα Λιμνίων Πωγωνίου Ηπείρου

elsqenfrdeit

Στοιχεία Σύνδεσης

Τοπικη Κοινοτητα Λιμνης

Print Friendly, PDF & Email

Αξιολόγηση Χρήστη: 5 / 5

Αστέρια ΕνεργάΑστέρια ΕνεργάΑστέρια ΕνεργάΑστέρια ΕνεργάΑστέρια Ενεργά
 

 

 

Ιστορία

 

Η ιστορία του οικισμού είναι συνυφασμένη με τη λίμνη, ενώ το ότι βρισκόταν πολύ κοντά στο παλιό δρόμο "Ντερβένι" βοήθησε στο να καταγράψουν το χωριό σχεδόν το σύνολο των ξένων περιηγητών που βρέθηκαν στα μέρη εκείνα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Όπως όμως και με τους περισσότερους οικισμούς της περιοχής, δεν υπάρχει σαφή εικόνα του πότε δημιουργήθηκε το χωριό.  Στην περίπτωσή μας, μάλιστα, υπάρχει και ένα επιπλέον "αγκάθι". Δεν γνωρίζουμε αν πριν τη μετοικεσία στη σημερινή θέση, είχαν γίνει κι άλλες μετοικεσίες ενδιάμεσα. Οι εκτιμήσεις μας βασίζονται κυρίως σε αναφορές των αρχαιότερων. Παράλληλα οι αναφορές ότι κατέφθαναν στη Ζαραβίνα και κάτοικοι άλλων περιοχών (Μεσσαριά, Συκιά, Γεροπλάτανος κ.λπ.) μάλλον προκαλεί περισσότερο σύγχυση παρά βοηθά την κατάσταση.  Το μόνο που είναι σίγουρο είναι ότι βρισκόταν πέριξ της λίμνης.

 

Ίδρυση 

 

Ο οικισμός φαίνεται ότι υπήρχε τουλάχιστο από τα τέλη του 13ου αιώνα και σ' αυτό συνηγορούν δύο στοιχεία.  Αφενός η ύπαρξη της Μονής Αλεξάνδρου που ιδρύθηκε το 1201 μ.Χ.15 και αφετέρου διότι το 1364, κατά τον Ν. Γ. Μυστακίδη, χειροτονήθηκε Αρχιεπίσκοπος Πωγωνιανής, ο Αγαθόνικος εκ Ζαραβίνης ή Αρινίτσης16. Ο Στούπης μάλιστα εικάζει ότι πιθανώς η Ζαραβίνα είναι δημιούργημα της Μονής17. Πάντως για να είμαστε ακριβοδίκαιοι ο κατάλογος του Μυστακίδη με τους Αρχιεπισκόπους Πωγωνιανής παρουσιάζει μάλλον κι αρκετές ανακρίβειες18, ωστόσο άσχετα απ' το αν ο κατάλογός του είναι ακριβής ή όχι, οι εικασίες του Στούπη για τη Ζαραβίνα και τη Μονή μάλλον δείχνουν να έχουν βάση. Κι αν όχι ακριβώς όπως το αναφέρει, όπως θα δούμε και παρακάτω, μάλλον συσχετίζονται κατά κάποιο τρόπο. 

 

Μεσαίωνας (1400 - 1500)

 

Το 1954 ο Τούρκος ιστορικός Halil İnalcık, ερευνητής της περιόδου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εξέδωσε το βιβλίο του Hicri 835 :Suret-i Defter-i Sancak-i Arvanid [Αντίγραφο του αρχείου της επαρχίας της Αρβανιτιάς (Αλβανίας) του έτους εγίρας 835 (1431)], το οποίο περιλαμβάνει έγγραφα μιας φορολογικής απογραφής του 1431 που είχαν πραγματοποιήσει οι Οθωμανοί (δυστυχώς το βιβλίο δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά). Την χρονιά εκείνη (1431) η περιοχή του Πωγωνίου είχε ήδη πέσει στην κυριαρχία των Οθωμανών και υπαγόταν στην περιφέρεια (βιλαέτι) του Αργυροκάστρου. Στην ταυτοποίηση των οικισμών που επιχείρησε να κάνει ο ίδιος αλλά και άλλοι μεταγενέστερα (Johannes Koder) ταυτοποιήθηκαν αρκετοί οικισμοί (πχ Στρατίνιστα, Καστάνιανη κλπ). Στο κατάστιχο αλλά και στο χάρτη που το συνοδεύει δεν ταυτοποίησε τη Ζαραβίνα (όπως και το Δελβινάκι κ.α.), ωστόσο ταυτοποίησε το Κεράσοβο, το οποίο μαζί με τον Άγιο Νικόλαο (δίπλα απ' την Κακαβιά, εντός Αλβανίας σήμερα) και ένα χωριουδάκι Zaveni ανήκαν στο ίδιο τιμάριο19. To Zaveni, ο Inalcik το ταυτοποίησε σαν το χωριό Ραβενή της Θεσπρωτίας που βρίσκεται δεκάδες χιλιόμετρα μακρυά. Λόγω της λαβυρινθώδους κατάστασης του κατάστιχου20, της μεγάλης απόστασης μεταξύ Αγίου Νικολάου και Κερασόβου με τη Ραβενή, της δυσκολίας στην ταυτοποίηση λόγω παλαιότητας εγγράφων, που αναφέρει κι ο Inalcik καθώς και προβλημάτων που ανέκυψαν με τις μετονομασίες, εκτιμούμε ότι το Zaveni ίσως να μην είναι το χωριό Ραβενή Θεσπρωτίας αλλά η Ζαραβίνα. 

 Eικ. 11 Η αναφορά του Inalcik

 

 Eικ. 12 Απόσπασμα του χάρτη με τους οικισμούς που ταυτοποίησε

(σε κύκλο ο Άγιος Νικόλαος, το Κεράσοβο και η Ραβενή Θεσπρωτίας)

 

 

Πρώιμη Νεότερη Περίοδος (1501 - 1700)

 

Από το 1431 και για 200 χρόνια δεν υπάρχουν αναφορές για το χωριό μας ωστόσο όπως σημειώνει ο Λαμπρίδης, η ευημερία και η ησυχία του χριστιανικού στοιχείου υπήρξε τουλάχιστον μέχρι το 162021. Η κατάσταση όμως χειροτέρευσε απότομα. Εκείνη την εποχή περίπου και μέχρι το 1645, μετανάστευσαν οικογένειες από τη Μεσσαριά στη Ζαραβίνα όπου και ίδρυσαν ομώνυμη κοινότητα22. Η Μεσσαριά ήταν, κατά την περίοδο εκείνη, προάστιο της Διπαλίτσας (Μολυβδοσκέπαστη) και ιδιαιτέρως ακμάζουσα. Η πληροφορία του Λαμπρίδη φαίνεται ότι επιβεβαιώνεται γιατί ακριβώς κάτω απ' το Παληοχώρι και προς τον κάμπο της Ζαραβίνας, υπάρχει τοπωνύμιο Μεσσαριά, το οποίο μάλλον προέρχεται από αυτή τη μετοικεσία23. Ωστόσο εδώ ανακύπτει άλλο ζήτημα, εφόσον η Ζαραβίνα ήταν στο Παληοχώρι, πώς είναι δυνατό να ιδρύθηκε δίπλα της άλλη κοινότητα; Εκτός κι αν με τον όρο κοινότητα που λέει ο Λαμπρίδης εννοεί κάτι αντίστοιχο της Μεσσαριάς στη Διπαλίτσα, δηλαδή προάστιο.

  

Την ίδια περίοδο στη Ρονίτσα, στη σημερινή θέση Λέπενο, εντός δηλαδή των ορίων του Δελβινακίου, υπήρχε ομώνυμος οικισμός, κεφαλοχώρι μάλιστα, ο οποίος καταστράφηκε το 1644 και τα σύνορά του έφταναν μέχρι τη Ζαραβίνα. Μετά την καταστροφή του οικισμού, τα χωράφια του Λεπένου τα καλλιεργούσαν για ένα διάστημα οι Δελβινακιώτες με τους Ζαραβινιώτες, ο καθένας τα χωράφια που ήταν πιο κοντά στον οικισμό του24.  Αργότερα τα χωράφια αυτά τα αγόρασαν εξ ολοκλήρου οι Δελβινακιώτες.  Το ερώτημα που εύλογα μπορεί να θέσει κανείς (εκτός του που βρήκαν τα λεφτά οι Δελβινακιώτες που λέει-ειρωνικά-ο Στούπης), είναι ποιος ο λόγος οι Ζαραβινιώτες να ανέβουν τόσο ψηλά και μακριά από το Παληοχώρι για να καλλιεργήσουν γη, όταν ακριβώς από κάτω ήταν ο κάμπος; Είναι γνωστό, βέβαια, από αρκετές γραπτές αναφορές ότι το χωριό μας άκμαζε τουλάχιστο μέχρι τις αρχές ή τα μέσα του 18ου αιώνα25, άρα προφανώς έρχονταν εδώ κι από γειτονικούς οικισμούς, όπως οι οικογένειες από τη Μεσσαριά, αυτό όμως δε σημαίνει ότι καταλάμβαναν και τις γαίες του χωριού. Φυσικά υπάρχει το ενδεχόμενο να μην επαρκούσαν λόγω της ιδιόρρυθμης ιδιοκτησιακής κατάστασης ή/και λόγω υπερπληθυσμού να αναγκάστηκαν να καταφύγουν εκεί. Άλλωστε, ο Μήτσης απ' το Κρυονέρι θεωρεί ότι υπάρχουν βάσιμες υποψίες μάλιστα, ότι ο πρώτος πληθυσμός του Κρυονερίου ήταν από κατοίκους του Λεπένου26, ενώ τοποθετεί και την ίδρυση του οικισμού τους εκείνη περίπου την περίοδο. [Σε γενικές γραμμές τους Λεπενιώτες, τους "διεκδικούν" πολλοί (Δελβινάκι, Βήσσανη, Κρυονέρι κ.λπ.) ενώ είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο ότι κατέφθασαν και στο χωριό μας (βλ. και τοπωνύμιο Λέπενο, πολύ κοντά στο Παληοχώρι)]. 

 

Υπάρχει ένα ακόμα σημείο το οποίο μπερδεύει ακόμα περισσότερο την κατάσταση. Ο Πατσέλης στο βιβλίο του για το Δελβινάκι αναφέρει ένα παλιό έγγραφο το οποίο ανάγεται κατά τις αρχές του 18ου αιώνα, το οποίο βρίσκόταν καταχωρημένο στον Κώδικα Α σ. 853 της Κοινότητας Δελβινακίου και οριοθετεί τα σύνορα της Κοινότητας τους όπως αυτά τα περιέγραψαν οι παλιοί γέροντες της Βήσσανης και του Δελβινακίου (ονομαστικώς). Στην περιοχή που συνορεύουμε με το Δελβινάκι δηλαδή πάνω από τη λίμνη και πολύ κοντά στη Μονή του Αλεξάνδρου, αναφέρει το έγγραφο αναλυτικά, ότι απ' τη λίμνη, το όριο "...περ(ν)άει στη συκιά σταις βρύσαις στο μεγάλο το λιθάρι όπου έχει το σταυρό και πέρ(ν)ει το δρόμο δρόμο και βγαίνει στη Παληαζαραβίνα στο σταυρό του Αγιο Κοσμά..."27. Ο Βησσανιώτης Σπύρος Στούπης, το επισημαίνει κι αυτός ότι υπάρχουν αναφορές για Παληοζαραβίνα σε παλιά έγγραφα (δεν γνωρίζουμε αν είχε στο μυαλό του το προαναφερθέν καθώς δεν έχει παραπομπή, αλλά η αναφορά του είναι σε κείμενο Ζαραβινιωτών περί των ορίων του χωριού του 1887, ακριβώς στο σημείο της Μονής) κι ότι λέγεται ότι προϋπήρχε (το χωριό) σε άλλη τοποθεσία από την τωρινή, ωστόσο δεν γνωρίζει αν αναφέρονται με αυτή την ονομασία ως κάτι περιφρονητικό ή ανάξιο λόγου28. Απ' τα γραφόμενά του υποθέτουμε ότι δεν γνώριζε για τη Θέση Παληοχώρι, που κατ' εκτίμηση των συγχωριανών μας αλλά και νεότερων πηγών29, βρισκόταν εκεί προηγουμένως ο οικισμός και εκτεινόταν μέχρι την Παναγιά30.

 

Τα ανωτέρω μπορεί να σημαίνουν πολλά, μπορεί και τίποτα. Ωστόσο επισημαίνουμε τα εξής:

  • Το πρώτο συνθετικό παληο- είναι κατά πάσα πιθανότητα προσδιοριστικό χρόνου και όχι υποτιμητική έκφραση, καθότι σχεδόν στο σύνολο των τοπωνυμιών του Πωγωνίου, όπου χρησιμοποιείται, υποδηλώνει κάτι το παλιό. Άλλωστε στην αναφορά του μιλάει για παληα-ζαραβίνα.
  • Στις αρχές του 18ου αιώνα που τοποθετεί το έγγραφο ο Πατσέλης, το χωριό δεν ήταν στη σημερινή του θέση (πιστεύουμε ότι ήταν ακόμα κάτω στο Παληοχώρι, καθώς η μετακίνηση έγινε κατά πάσα πιθανότητα αρκετά αργότερα31). Φυσικά οι γέροντες της εποχής που περιέγραφαν τότε, αναλυτικά, τα όρια γνώριζαν που ήταν το χωριό.
  • Οι περισσότερες μετοικεσίες στην περιοχή του Πωγωνίου έγιναν κατά την περίοδο του 17ου & 18ου αιώνα.

 

Συνεπώς με βάση το έγγραφο με τις μαρτυρίες των γερόντων και τις πληροφορίες για καλλιέργεια γαιών του Λεπένου από Ζαραβινιώτες που παραθέτει ο Πατσέλης, τις εκτιμήσεις του Στούπη για το χωριό που είναι δημιούργημα της Μονής του Αλεξάνδρου και λαμβάνοντας υπόψη τις επισημάνσεις, βάσιμα μπορούμε να υποθέσουμε ότι η ονομασία Παληαζαραβίνα αναφέρεται σε κάτι που προϋπήρχε σε εκείνο το σημείο πιθανότατα προηγούμενη θέση του χωριού (κοντά στη Μονή) πριν αυτό ακόμα μετακινηθεί στο Παληοχώρι

 

  Eικ. 13 Χάρτης με τις επίμαχες τοποθεσίες 

 

Evliya Celebi

 

Το 1670 βρέθηκε στo χωριό μας ο διασημότερος περιηγητής της Ανατολής, ο Evliya Celebi. Ο πολυταξιδεμένος Celebi που γύρισε την Οθωμανική Αυτοκρατορία, κατέγραψε τις εντυπώσεις του απ' τα διάφορα μέρη που πέρασε σε ένα δεκάτομο έργο, το Seyahatnâme (Βιβλίο των Ταξιδιών). Ο όγδοος τόμος απ' αυτούς είναι αφιερωμένος στην Ελλάδα. Ο Celebi βρέθηκε στο χωριό μας, καθώς ήταν προσκεκλημένος στο γάμο  του υιού του Ζεϊνέλ Πασά του Αργυροκάστρου, που έπαιρνε σύζυγο Ζαραβ'νιώτισσα. Κατά τον Celebi η συνοδεία του γάμου που είχε πάρει την άγουσα από το Αργυρόκαστρο για να κατέβει στη Ζαραβίνα από το παλιοντέρβενο, αποτελούνταν από 2000 άτομα, εκ των οποίων οι μισοί ήταν ιππείς και οι άλλοι μισοί ήταν πεζοί.

Η πληροφορία του Celebi για το χωριό μας είναι και η πρώτη εξακριβωμένη αναφορά σε αυτό, δυστυχώς όμως δε μας διαφωτίζει ιδιαίτερα για το που ήταν ακριβώς το χωριό, παρά μόνο ότι είχε 100 οικογένειες ενώ σ' αυτό το σημείο τελείωνε ο Καζάς του Πωγωνίου και από 'κει και πέρα νοτιοανατολικά άρχιζε ο Καζάς των Ιωαννίνων. Κάτι που υποδηλώνει άλλωστε και την παλαιότητα των συνόρων του Πωγωνίου. Από ΄κει και πέρα η υπόλοιπη-σύντομη-αναφορά του είναι στη λίμνη και στις ευχές για τους νεόνυμφους32.

 

 

Νεότερη Εποχή μέχρι και την περίοδο του Αλή Πασά (1701-1822)

 

Το 1706, κατά τον Λαμπρίδη, κατέφθασαν στη Ζαραβίνα κυνηγημένοι κάτοικοι από το Αληζότ Τσιφλίκ (Γεροπλάτανος) από απογόνους του αρνησίθρησκου Ισαϊμ33. Απ' ότι φαίνεται όμως, ούτε στην περιοχή μας είδαν καλύτερες μέρες καθώς το 1720 καταστράφηκε ο οικισμός της Μεσσαριάς, οι κάτοικοι της οποίας κατέφυγαν στο Δελβινάκι (υποθέτουμε ότι η καταστροφή δεν θα αφορούσε μόνο τη Μεσσαριά αλλά και τη Ζαραβίνα, αλλά δεν υπάρχουν αναφορές για αυτό). Πάντως οι κάτοικοι από τον Γεροπλάτανο το 1822 και μετά το θάνατο του Αλή Πασά, φαίνεται ότι επέστρεψαν στην περιοχή τους.

Οι αναφορές του Λαμπρίδη για τη Ζαραβίνα, αυτή την περίοδο, δημιουργούν εύλογα ερωτήματα και για τα οποία δεν είμαστε σε θέση να απαντήσουμε. Το βασικό ερώτημα πάντως είναι γιατί οι κάτοικοι γύρισαν και ξαναέφτιαξαν το χωριό στο ίδιο σημείο (Παληοχώρι), αν υποθέσουμε ότι ο οικισμός μας καταστράφηκε μαζί με αυτόν της Μεσσαριάς, το 1720, καθώς μάλλον δεν έχει βάση το ενδεχόμενο της ύπαρξης "επιλεκτικής καταστροφής", δηλαδή μόνο της Μεσσαριάς. Δυστυχώς, όμως, η-σχεδόν-πλήρης απουσία βιβλιογραφικών αναφορών για το χωριό μας εκείνης της εποχής, δε μπορεί να διαλευκάνει την κατάσταση, αναγκάζοντας μας μόνο στην ανάλυση μερικών εξ αυτών. Ωστόσο είναι δεικτικό ότι η ευμάρεια της περασμένης περιόδου αρχίζει να υποχωρεί από εκείνο το σημείο και έπειτα.

Τα στοιχεία της ανέκδοτης συγγραφής του Μ. Οικονομίδη με τίτλο "Η Παλαιά Πωγωνιανή από το 1780-1840", δείχνουν τη Ζαραβίνα το 1763, να διατηρεί λίγη ακόμα από την αίγλη της. Στον πίνακα με τους χανέδες της επαρχίας (ο χανές ήταν ουσιαστικά φορολογική μονάδα, δεν αντιστοιχούσε σε οικίες και χρησιμοποιούνταν ως βάση για την επιβολή φόρων και διαφόρων δαπανών. Έτσι γνωρίζοντας τους χανέδες, μπορούμε να αντιληφθούμε την ευημερία των οικισμών), το χωριό μας ήταν πάνω από τον Μ.Ο. και στη 12η θέση από τα 48 χωριά του Πωγωνίου:

 

    Πιν. 1 Πίνακας με τους χανέδες της επαρχίας34

  Οικισμός 1763 1805 1834
1 Δελβινάκι 26 20 15,5
2 Βήσσανη 13 8,5 8,5
3 Σωπική* 12 11,5 11,5
4 Πολύτσανη* 7 3,5 3,5
5 Σχωριάδες* 6 4 4
- Κακσιοί (Άγ. Κοσμάς) 6 3 2
7 Βοστίνα (Πωγωνιανή) 5,5 4,5 4,75
- Τσαραπλανά (Βασιλικό) 5,5 4,25 4,75
9 Οστανίτσα (Αηδονοχώρι) 5 1 1
10 Χλωμό* 4,75 4 4
11 Δρυμάδες 4,5 3,5 3,5
12 Ζαραβίνα 4 2,5 2
... Λοιπά (συν.) 70,75 52,25 46,75
  Σύνολο 170 122,5 111,25

 
 
(Η κατάταξη είναι με βάση το 1763, σε παρένθεση οι νέες ονομασίες & με αστερίσκο τα χωριά που είναι σήμερα εντός αλβανικής επικράτειας.)

 

Στο ανωτέρω απόσπασμα είναι φανερή τόσο η βαθμιαία φτωχοποίηση συνολικά της επαρχίας του Πωγωνίου, συνέπεια των εξισλαμισμών, επιδρομών Τουρκαλβανών και των διώξεων αργότερα του Αλή Πασά, όσο και η σφοδρότητα με την οποία αυτή εμφανίστηκε στους διάφορους οικισμούς. Έτσι στο διάστημα 1763-1805, η μείωση ανέρχεται σε 26%.  Η μεγαλύτερη απώλεια, κατά πάσα πιθανότητα, θα πρέπει να πραγματοποιήθηκε την περίοδο του ρωσοτουρκικού πολέμου (1768-1774) όπου ξέσπασε κι η αποτυχημένη ελληνική επανάσταση του 1770, που έμεινε στην ιστορία ως Ορλωφικά.

 

 

 

Συνεχίζεται...

 

 

0
0
0
s2sdefault

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 28 επισκέπτες και κανένα μέλος

Copyright © 2019. Αδελφότητα Λιμνίων Πωγωνίου Ηπείρου. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος.